تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )

446

تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )

بنا بر كلمهء افتتاحيه « 1 » كتاب شهادتش در 733 سلوكى - دومين سال سلطنت پادشاه ورهران و به موجب زيرنويس آن « در سال 733 از روى حساب يونانى يعنى در نخستين سال سلطنت ورهران پادشاه ايرانيان در پنجم ايلول به حساب يونانى « 2 » » كشته شده است . نخستين سال سلطنت پادشاه در عبارت فوق بىترديد نادرست است ؛ در پنجم سپتامبر نخستين سال احتسابى سلطنت او پدر او ظاهرا هنوز زنده بوده است . 733 به‌هرحال اصلاح و تطبيق درستى است و در اين اصلاح در نسخهء خطى ، كه نسطورى نيست ، آغاز سال بيزانسى را كه سريانىهاى غربى زياد به كار مىبردند از اول سپتامبر حساب كرده‌اند . ملاحظه مىشود كه در اين تاريخ‌گذارىهاى به ظاهر درست تا چه اندازه اصلاح و تبديل به عمل آمده است ! در تعيين مدت سلطنت بهرام پنجم و جانشين او اختلاف خيلى زياد است . من مىخواهم تقريبا بگويم كه در فتنه‌ها و آشوب‌هائى كه پس از يزدگرد دوم و مرگ پيروز روى داده بود يادداشتهائى كه دربارهء سلطنت پادشاهان نوشته مىشد ، و فهرستهاى قديم بايستى بر مبناى اين يادداشتها بوده باشد ، نوشته نشده و يا از ميان رفته است و به همين جهت ارقام مربوط به مدت سلطنت اين پادشاهان را بعدها از خاطره‌ها و حافظه‌هاى مبهم و درهم گرفته‌اند . سلطنت بهرام پنجم را آگاثياس بيست سال و الياس نصيبينى و يعقوبى نوزده سال گفته‌اند ؛ بسيارى از مؤلّفان عرب مدت مذكور را هيجده سال و دو ماه يا يازده ماه به اضافهء چند روز نوشته‌اند « 3 » . اظهارات كسانى كه ارقام بيشترى به دست داده‌اند ( ابن المقفّع ظاهرا 23 سال ؛

--> ( 1 ) - روزن فورسهال ، فهرست 93 . اينكه كلمهء افتتاحيه واقعا در نسخهء خطى چنين است آقاى دكتر د . ه . موللر براى من تأييد كرده است ؛ زيرنويس آن را نيز مديون ايشان هستم . ( 2 ) - تكرار « از روى حساب يونانى » دليل اين است كه تاريخ سلوكى است و سال شمسى يوليائى است . در اين سالها ايلول مطابق سپتامبر است . ( 3 ) - گفتهء سعيد بن البطريق در اينجا ( 18 سال و 11 ماه ) با گفته‌هاى كسان ديگرى كه از ابن المقفّع نقل كرده‌اند اختلاف دارد ( ابن قتيبه و حمزه ص 15 ) ؛ اين اشخاص سلطنت او را 23 سال گفته‌اند . طبرى 18 سال و 10 ماه و 20 روز گفته است .